India’s First Caste Free Village Soundala: महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नेवासा तालुक्यात वसलेल्या सौंडाला या गावाने एक अनोखा आणि प्रेरणादायी निर्णय घेतला आहे. गावकऱ्यांनी एकमताने विशेष ग्रामसभेत प्रस्ताव मंजूर करून स्वतःला जातिमुक्त घोषित केले आहे. याचा अर्थ आता गावात कोणत्याही जाती, धर्म, पंथ किंवा नस्लाच्या आधारावर भेदभाव होणार नाही. सर्वजण समान आहेत आणि फक्त मानवता हाच त्यांचा एकमात्र धर्म असेल, असे या प्रस्तावात स्पष्ट म्हटले आहे.
गावाचा नारा आहे – ‘माझी जात मानव’, म्हणजे ‘माझी जात म्हणजे मानवता’. हा गाव अहिल्यानगरपासून सुमारे ६० किलोमीटर अंतरावर आहे आणि येथे अंदाजे २,५०० लोक राहतात. गेल्या दहा वर्षांत गावात कोणतीही मोठी जातीय घटना किंवा अन्यायाची नोंद झालेली नाही.
सरपंच शरद अर्गडे यांनी सांगितले की, समाजात वाढत्या नफरती आणि फुटीमुळे हा निर्णय घेण्यात आला. “बीड जिल्ह्यात लोक किराणा दुकानावर सामान घेण्यापूर्वी दुकानदाराची जात विचारतात. अशी नफरत आमच्या गावाच्या दारापर्यंत येऊ द्यायची नाही,” असे ते म्हणाले. गावात आधीपासूनच चांगला सलोखा आहे. येथे ६५ टक्के लोक मराठा (सामान्य प्रवर्ग), २० टक्के अनुसूचित जातीचे, १५-२० टक्के ख्रिश्चन आणि काही मुस्लिम कुटुंबे राहतात.
प्रस्तावानुसार गावातील सर्व सार्वजनिक ठिकाणे, सरकारी सेवा, पाण्याचे स्रोत, मंदिरे, स्मशानभूमी, शाळा आणि सामाजिक कार्यक्रम सर्वांसाठी खुले राहतील. सोशल मीडियावर जातीय तणाव पसरवणाऱ्या पोस्टवर गावाकडून कारवाई होईल.
गावातील मुलांमध्ये आधीच भेदभाव दिसत नाही. पाचवीच्या विद्यार्थिनी गौरी भंड सांगते, “हिंदू धार्मिक वर्गात माझी मुस्लिम मैत्रीण महिरा सय्यद माझ्यासोबत जेवण करते. ईसाई, मुस्लिम, मराठा – सर्वांचे हक्क समान आहेत.” शाळेचे शिक्षक अशोक पंडित म्हणाले, “मुलं एकमेकांशी भेदभाव करत नाहीत, पण ती नेहमी इथेच राहणार नाहीत. पुढे कॉलेजमध्ये जाऊन बाहेरच्या जगात नफरत त्यांच्या मनात भरू शकते. म्हणून शाळेतच भेदभाव संपवला तर पुढे त्यांच्यावर परिणाम होणार नाही.”
गावाने यापूर्वीही असे प्रगतिशील निर्णय घेतले आहेत. सप्टेंबर २०२४ मध्ये विधवा पुनर्विवाहासाठी ११,००० रुपये देण्याचा प्रस्ताव मंजूर झाला होता. तर नोव्हेंबर २०२४ मध्ये महिलांना अपमानित करणाऱ्या शिव्या-गाळींवर बंदी घालण्यात आली होती.
सौंडाला गावाने घेतलेला हा निर्णय इतर गावांसाठी एक उत्तम उदाहरण ठरू शकतो. मानवतेच्या नावाने एकत्र राहण्याची ही खरी शिकवण आहे!